Wydmy

Jednym z kluczowych elementów świadczących o wyjątkowości Puszczy Kampinoskiej są wydmy. Na terenach pustynnych nie są one niczym niezwykłym, ale w klimacie wilgotnym? Oczywiście osoba dobrze znająca geografię wskaże przynajmniej kilka miejsce w Polsce, gdzie można na nie natrafić. Wydmy kampinoskie wyróżnia nie tylko spora wysokość (nawet do 30 metrów), ale przede wszystkim świetny stopień zachowania. W wielu innych regionach kraju lasy porastające wydmy były masowo wycinane, co doprowadzało do rozwiewania piachu. W Puszczy Kampinoskiej to zjawisko też występowało, ale szczęśliwie na znacznie mniejszą skalę.

Wydma w Puszczy Kampinoskiej
Sosnowe korzenie na wydmach

Możemy więc podziwiać tu pięknie wykształcone wydmy paraboliczne. Powstały one ponad 10 tys. lat temu, gdy północne tereny dzisiejszej Polski zajęte były przez lądolód, a w rejonie Mazowsza panował suchy klimat peryglacjalny. Ogromne ilości wody, które płynęły z lądolodu, rozlewały się na szerokość całej pradoliny (w przypadku Puszczy – Kotliny Warszawskiej), czyli nawet na ponad 10 km. W nurcie powstało jednak wiele podłużnych wysp pokrytych piachem – to właśnie na nich silne zachodnie wiatry usypywały wydmy i to one po ustąpieniu lądolodu i ociepleniu klimatu utworzyły pasy wydmowe porośnięte borami sosnowymi.

Wydmy w Puszczy Kampinoskiej - okolice Palmir i Karczmiska
Okolice Karczmiska

Podczas spacerów zwróćcie uwagę, że wszystkie wydmy mają ramiona wyciągnięte ku zachodowi, a stok wschodni jest z reguły bardziej stromy – to właśnie cechy charakterystyczne wydm parabolicznych powstających w chłodniejszych klimatach. Baczny obserwator zwróci także uwagę na nisze deflacyjne – kilkumetrowe bezodpływowe obniżenia między wydmami. W niektórych miejscach Puszczy Kampinoskiej wykształciły się tam niewielkie bagna, co efektownie kontrastuje z piaszczystymi borami.

Ćwikowa Góra

Wraz z okoliczną Zdrojową Górą Ćwikowa Góra tworzy kompleks ładnie wykształconych wydm porośniętych borem sosnowym. Nazwa Ćwikowej Góry bierze się ponoć od zbója Ćwika, który napadanym przez siebie osobom rzekomo wbijał ćwieki, by wymusić na nich łup. A okolica ta wcale nie była bezludna. W okolicy znajdowała się Karczma, stąd nazwa pobliskiego uroczyska Karczmisko. Można ją nawet dostrzec na mapach topograficznych Puszczy z XIX wieku. Co więcej, to ponoć ona widnieje na obrazie „Karczma Ostatni Grosz” Jana Feliska Piwarskiego.

„Karczma Ostatni Grosz” Jana Feliska Piwarskiego

W okresie międzywojennym funkcjonował tu skład amunicji, po którym zostało jeszcze kilka betonowych elementów. Obiekt został zniszczony już w pierwszych dniach II wojny światowej.

Nazwa Zdrojowa Góra bierze się z kolei od źródła, które kiedyś ponoć biło na zboczu jednej z wydm.

Jak dotrzeć? Najbliższy parking, a sezonowo również przystanek autobusowy, znajduje się przy Cmentarzu w Palmirach. Komunikacją publiczną łatwiej dotrzeć z Truskawia, skąd dalej powinniśmy iść czarnym szlakiem.

Góra koło świętej Teresy

Pięknie wykształcona, wysoka wydma porośnięta sosnowym starodrzewem. W pobliżu rośnie potężny Dąb koło Św. Teresy o obwodzie 450 cm. Miejsce ciekawe nie tylko ze względu na przyrodę.

W okolicy kiedyś istniało kilka wiosek. Ich zabudowania zostały jednak wykupione przez KPN i w większości rozebrane. Te, co się ostały, bywają celem wycieczek, w trakcie których można znaleźć ciekawe pozostałości po dawnych mieszkańcach sprzed dekad. Jedną z najbliższych osad był Bromierzyk zwany wsią wisielców. Legendy głoszą, że w miejscu tym popełniono wiele samobójstw. Nie brak także pogłosek, że okolica Bromierzyka jest nawiedzona.

Nazwa góry pochodzi od pobliskiej kaplicy pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus. Po drugiej wojnie światowej została rozebrana i postawiona na nowo. Do dziś każdego 23 września odbywa się tu nabożeństwo, w którym uczestniczą dawni mieszkańcy tych okolic.

Jak dotrzeć? Do góry można dojechać bezpośrednio samochodem, jadąc drogą gruntową od strony Łazów lub Famułek. Najbliższy asfalt i parking znajdują się w Granicy koło Kampinosu. Stąd do wydmy dotrzemy zielonym szlakiem.

Góra Ojca

Wydma może i nie jest wysoka, ale ma tę zaletę, że jest bardzo blisko Warszawy. Tak więc jeśli ktoś chce migusiem zobaczyć jakąś charakterystyczną kampinoską wydmę, polecam właśnie to miejsce. Dodatkowo KPN zapewnił odrobinę edukacji, umieszczając na stoku góry tablicę informacyjną.

Góra Ojca w Puszczy Kampinoskiej
Góra Ojca

Jak dotrzeć? Góra Ojca leży obok węzła szlaków czerwonego (Izabelin – polana Opaleń) i niebieskiego (Łomianki-Dąbrowa – Laski – Lipków). Niemal pod samą górę można podjechać samochodem, parkując przy Zakładzie dla Niewidomych w Laskach. Najbliższy przystanek autobusowy znajduje się w Laskach, skąd do wydmy możemy dojść przyjemnym szlakiem niebieskim.

Grochalskie Piachy

Rozległe pole przewianych piasków, na którym możemy się poczuć niemal jak na pustyni. Jeszcze kilka dekad temu podobnych miejsc w Puszczy Kampinoskiej było więcej, ale gdy powstał tu park narodowy, były one systematycznie zalesiane. Grochalskie Piachy ostały się głównie z tego powodu, że jest to teren wojskowy, na którym od czasu do czasu odbywają się ćwiczenia. Z tego powodu należy tu zachować szczególną ostrożność.

Dodajmy, że w pobliżu znajdują się resztki dwóch fortów będące pozostałością kompleksu obronnego Twierdzy Modlin.

Grochalskie Piachy
Grochalskie Piachy latem

Jak dotrzeć? Grochalskie Piachy są terenem wojskowym, formalnie wstęp jest tu więc zabroniony. Na ogół można tu jednak bez przeszkód wejść – oczywiście na własną odpowiedzialność. Jadąc z Kazunia na zachód drogą wojewódzką 575, skręcamy na Leoncin. Zaraz za skrzyżowaniem skręcamy w lewo w piaszczystą drogę. Po około 100-200 metrach powinniśmy dotrzeć do Grochalskich Piachów. W okolicy biegnie zielony szlak Nowy Dwór Mazowiecki – Grochale.

Obszar ochrony ścisłej Karpaty

Długie pasmo ładnie wykształconych wydm parabolicznych częściowo objętych obszarem ochrony ścisłej. Bardzo ładnie kontrastują tu wysokie wydmy lokalnie porośnięte starodrzewem z południowym pasem bagiennym. Ostoja kampinoskiej zwierzyny, a bezpośredniej okolicy średniowieczne grodzisko „Zamczysko”.

Jak dotrzeć? Przez Karpaty najlepiej iść czerwonym szlakiem biegnącym z Roztoki w kierunku Górek (w obu miejscach można zostawić samochód). Auto można także zostawić w okolicach osady Narty lub w Granicy – w obu przypadkach do Karpat wiedzie szlak niebieski.

Ławska Góra

Ładnie wykształcona i stroma wydma (z pewnością spodoba się miłośnikom rowerów górskich). Jeszcze kilka dekad temu teren ten był intensywnie użytkowany rolniczo, dziś jednak nie uświadczymy tu żadnych osad – jedynie łąki. Baczny obserwator dostrzeże jednak pozostałości po pojedynczych zabudowaniach.

Ponoć kiedyś z tego wzniesienia roztaczał się ładny widok – dziś jest jednak mocno ograniczony.

Ławska Góra

Jak dotrzeć? Do Ławskiej Góry najszybciej dojdziemy z Zaborowa (parking przy kościele, autobus 719) – najpierw szlakiem niebieskim, a później zielonym.

Łużowa Góra

Wyjątkowe miejsce położone tuż obok granicy Warszawy. To z pewnością najwyższa wydma w sąsiedztwie stolicy – jej wysokość względna dochodzi do 20 metrów.

Kiedyś, gdy teren ten był znacznie mniej zalesiony – można było stąd dostrzec warszawskie wieżowce. Tuż obok znajduje się bagniste uroczysko Łuża (niestety, stopniowo wysychające) oraz resztki Atomowej Kwatery Dowodzenia. W okresie międzywojennym w okolicy planowano wybudować miasto-ogród. W tym celu dokonano nawet parcelacji działek, ale plany przerwała wojna. Miejsce jest też naznaczone historią: to tutaj w nocy z 1 na 2 sierpnia 1944 roku nastąpiła koncentracja wojsk zgrupowania AK Kampinos ruszających na lotnisko bielańskie. Także miejsce straceń w 1942 r.

Jak dotrzeć? Wydma znajduje się poza znakowanymi szlakami. W bezpośredniej okolicy biegną szlaki niebieski (Łomianki Dąbrowa – Laski) oraz żółty (polana Opaleń – Na Miny). W niedalekiej przyszłości planowane jest wytyczenie ścieżki edukacyjnej do AKW, która biegłaby również przez stok Łużowej Góry.

Miłosna Górka (Duża Góra)

Ciąg pięknie wykształconych i stromych wydm w środkowej części Puszczy porośniętych pięknym starodrzewem sosnowym. Miejscami ze wzgórz roztacza się urokliwy widok na łąki w okolicach wsi Łubiec.

Jak dotrzeć? Najłatwiej z Roztoki (parking, PKS), skąd biegnie czerwony szlak. Można tu dojść również z Leszna (parking, autobus 719) szlakiem żółtym, a następnie czerwonym.

Rzepowa Góra

Choć wzniesienie to nie jest wysokie, to należy je uznać za godne uwagi przynajmniej z dwóch powodów. Po pierwsze, o ile zazwyczaj kampinoskie wydmy występują w pasach, o tyle Rzepowa Góra jest wzniesieniem izolowanym, położonym pośród bagien. Po drugie, w czasie kampanii wrześniowej toczyły się zacięte walki o to wzgórze z wojskiem niemieckim. Co może zaskakiwać, okolica ta była wówczas bezleśna. Jako kolejną ciekawostkę dodajmy fakt, że tuż obok Rzepowej Góry, wzdłuż kanału Łasica, w trakcie okupacji niemieckiej biegła granica między Generalną Gubernią a III Rzeszą (Krajem Warty) – wbrew pozorom granica ta była pilnie strzeżona.

Jak dotrzeć? Rzepowa Góra leży na żółtym szlaku biegnącym z Granicy (gdzie znajduje się parking oraz polana rekreacyjna) do węzła szlaków w Demboskich Górach. Niemal do samej Demboskiej Góry można podjechać samochodem, korzystając z gruntowej drogi biegnącej z Górek do Zamościa

Wilkowska Góra

Zdecydowanie najpiękniejsze wydmy w Puszczy Kampinoskiej. Wyróżniają się przynajmniej pod czterema względami. Po pierwsze, mają największą wysokość względną dochodzącą do 30 metrów. Po drugie, są porośnięte pięknym starodrzewem sosnowym. Po trzecie, pięknie kontrastują z łąkami i zabudowaniami wsi Stara Dąbrowa po południowej części oraz z podmokłymi lasami w części północnej. Po czwarte wreszcie, miejsce to jest ostoją kampinoskiej zwierzyny. Ponoć to właśnie w tym miejscu chętnie przebywają kampinoskie wilki (nazwa wzniesień nie może wszak być przypadkowa).

Stok Wilkowskiej Góry

Jak dotrzeć? Dogodnym punktem startowym jest ośrodek harcerski w Starej Dąbrowie (parking, przystanek PKS) – stąd grzbietem Wilkowskich Gór prowadzi szlak niebieski oraz interesująca ścieżka edukacyjna.